Ngày 13 tháng 8, cổ phiếu SanDisk (NASDAQ: SNDK) tăng gần 14% sau khi công bố khoản backlog trị giá 93,9 tỷ USD từ 8 khách hàng. CEO David Goeckeler tự tin đặt mục tiêu biên lợi nhuận gộp phi GAAP 80% đến năm 2030. Nhưng với tôi, người đã dành gần một thập kỷ quan sát sự giao thoa giữa công nghệ lưu trữ và blockchain, con số này không chỉ là tin vui cho Phố Wall. Nó giống như một lời nhắc rằng nhu cầu lưu trữ vật lý đang bùng nổ – và điều đó có thể thay đổi cuộc chơi cho các mạng lưới phi tập trung như Filecoin, Arweave hay Storj.
SanDisk tách khỏi Western Digital vào tháng 2 năm 2025, trở thành một công ty NAND flash và SSD độc lập. Đúng lúc các trung tâm dữ liệu AI đổ xô mua ổ cứng tốc độ cao. Cổ phiếu tăng hơn 571% từ đầu năm, bất chấp đợt điều chỉnh hồi tháng 7. Khoản backlog 93,9 tỷ USD – trong đó 91,1 tỷ chưa được ghi nhận doanh thu – cho thấy các siêu sao (hyperscalers) đã ký hợp đồng dài hạn, khóa nguồn cung trước nhiều năm. Đây là một hiện tượng chưa từng có trong ngành chip nhớ, vốn nổi tiếng với chu kỳ bùng nổ và suy thoái.
Tôi nhớ mùa hè 2020, khi DeFi Summer bùng nổ, tôi đã chứng kiến các node Filecoin đua nhau mua SSD. Lúc đó giá 1 TB NVMe rẻ, nhưng giờ đây, với nhu cầu từ AI, chi phí phần cứng cho các mạng lưu trữ phi tập trung đang tăng vọt. SanDisk không phải là công ty blockchain, nhưng backlog của họ là một tín hiệu vĩ mô: nếu các trung tâm dữ liệu tập trung cần hàng trăm tỷ USD chip nhớ, thì các mạng lưới phân tán – vốn phụ thuộc vào hàng ngàn node riêng lẻ – sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt về nguồn cung.
Bối cảnh: Khi nhu cầu lưu trữ vượt khỏi tầm kiểm soát
SanDisk đặt mục tiêu biên lợi nhuận gộp phi GAAP 80% – nghĩa là giữ lại 80 USD trên mỗi 100 USD doanh thu. Đây là một cột mốc điên rồ trong ngành NAND, nơi biên lợi nhuận thường dao động từ 20% đến 50% tùy chu kỳ. CEO Goeckeler nói rằng 18 tháng tái cấu trúc đã đưa công ty đến “vạch xuất phát” của giá trị thực sự. 16 nhà phân tích khuyến nghị mua, giá mục tiêu trung bình cao hơn 34% so với giá đóng cửa sau sự kiện.
Nhưng câu chuyện không chỉ dừng ở SanDisk. Micron Technology và SK Hynix cũng báo cáo tăng trưởng nhờ AI. Thị trường chip nhớ đang sống lại sau cơn suy thoái 2022-2023. Và trong bối cảnh đó, các dự án blockchain tập trung vào lưu trữ phi tập trung như Filecoin, Arweave, Storj, và thậm chí cả Ethereum (với blob storage) đều phụ thuộc vào cùng một chuỗi cung ứng phần cứng. Nếu giá SSD tăng gấp đôi, chi phí vận hành node của bạn cũng tăng gấp đôi – và điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận, tokenomics, và cuối cùng là tính bền vững của mạng.
Phân tích kỹ thuật: Backlog 94 tỷ USD và hệ quả cho ngành crypto
Hãy nhìn vào con số 93,9 tỷ USD. Đây là tổng giá trị hợp đồng từ 8 khách hàng – hầu hết là các ông lớn cloud như Amazon, Microsoft, Google. Họ đặt cọc trước nhiều năm để đảm bảo nguồn cung NAND. Điều này có nghĩa là sản lượng chip nhớ toàn cầu trong 3-5 năm tới đã được phân bổ phần lớn cho các trung tâm dữ liệu AI, thay vì cho thị trường tiêu dùng hay các node cá nhân.
Đối với lĩnh vực blockchain, điều này tạo ra một nguy cơ kép:
- Chi phí phần cứng tăng: Các dự án như Filecoin yêu cầu node lưu trữ phải có ổ SSD dung lượng lớn. Nếu giá NAND tăng do khan hiếm, lợi nhuận của thợ đào (storage miners) sẽ giảm. Filecoin đã phải đối mặt với vấn đề này vào năm 2021, khi giá SSD tăng 30% do nhu cầu từ Chia coin. Lần này, nhu cầu từ AI còn lớn hơn gấp nhiều lần.
- Tập trung hóa sản xuất: SanDisk, Micron, SK Hynix kiểm soát gần như toàn bộ nguồn cung NAND toàn cầu. Khi các hợp đồng dài hạn được ký kết, họ có xu hướng ưu tiên khách hàng lớn. Điều này trái ngược với tinh thần phi tập trung của blockchain, nơi ai cũng có thể tham gia mạng với một chiếc máy tính. Nếu bạn không thể mua SSD với giá hợp lý, bạn không thể chạy node. Lưu trữ phi tập trung sẽ trở nên kém phân tán hơn.
Tuy nhiên, cũng có một mặt tích cực. Sự bùng nổ đầu tư vào hạ tầng AI đang thúc đẩy các nhà sản xuất chip mở rộng công suất. Samsung và Micron đang xây dựng nhà máy mới. Nguồn cung NAND trong 5 năm tới có thể tăng gấp đôi – và điều đó cuối cùng sẽ làm giảm giá, giống như chu kỳ trước đây. Nhưng câu hỏi là: ai sẽ được hưởng lợi từ sự gia tăng này? Các siêu sao hay những người dùng cá nhân?
Góc nhìn phản trực giác: Backlog là con dao hai lưỡi
Tôi từng chứng kiến một hiện tượng tương tự vào năm 2022, khi LUNA sụp đổ. Các quỹ đầu tư đã ký hợp đồng tương lai Bitcoin với giá 60.000 USD, nhưng khi giá giảm, họ buộc phải thanh lý. Hợp đồng dài hạn không phải là tấm khiên thần kỳ. SanDisk có thể đã ký hợp đồng với giá cao, nhưng nếu nhu cầu AI giảm (ví dụ khi các mô hình ngôn ngữ lớn đạt đến giới hạn), các khách hàng có thể hủy hoặc đàm phán lại. Lịch sử ngành NAND đầy rẫy những chu kỳ bùng nổ rồi suy thoái.
Hơn nữa, mục tiêu biên lợi nhuận 80% là cực kỳ tham vọng. Để đạt được điều đó, SanDisk phải liên tục giảm chi phí sản xuất và duy trì giá bán cao. Điều này có nghĩa là họ sẽ không giảm giá cho thị trường tiêu dùng, gây áp lực lên các node blockchain. Một số dự án đã bắt đầu chuyển sang sử dụng ổ cứng HDD rẻ hơn, nhưng HDD không đáp ứng được tốc độ đọc/ghi cần thiết cho nhiều ứng dụng phi tập trung.
Lưu trữ phi tập trung đang ở thế bất lợi trong cuộc chiến giành chip nhớ. Các mạng như Filecoin, Arweave có thể phải tăng phí giao dịch để bù đắp chi phí phần cứng, hoặc đối mặt với tình trạng thiếu node. Nhưng tôi tin rằng đây là cơ hội để các dự án này đổi mới: sử dụng mã hóa hiệu quả hơn, nén dữ liệu, hoặc tận dụng các công nghệ lưu trữ lai (SSD + HDD).
Takeaway: Tương lai của lưu trữ – giữa tập trung và phi tập trung
SanDisk đang xây một cây cầu vững chắc cho nhu cầu lưu trữ của AI, nhưng hướng đi cuối cùng vẫn là phi tập trung. Tôi đã thấy quá nhiều chu kỳ: từ ICO 2017, DeFi 2020, NFT 2021, đến AI 2024. Mỗi lần, công nghệ tập trung đều có lợi thế trước, nhưng cuối cùng, sự mở và minh bạch của blockchain mới là thứ bền vững. Backlog 94 tỷ USD của SanDisk là một lời nhắc rằng nhu cầu lưu trữ là có thật – nhưng cách chúng ta đáp ứng nhu cầu đó vẫn còn là một cuộc chiến giữa trung tâm và biên. Tôi không biết ai sẽ thắng, nhưng tôi biết mình sẽ tiếp tục viết, tiếp tục dạy, và tiếp tục tin vào một tương lai nơi dữ liệu thuộc về người tạo ra nó.
