Không phải hạ tầng, là quyền lực.
Nếu bạn theo dõi bản tin tuần này, có thể bạn đã thấy: Ủy ban Giám sát và Quản lý Tài sản Nhà nước Trung Quốc (SASAC) vừa có chuyến thị sát China Telecom, yêu cầu tập đoàn viễn thông khổng lồ này tăng cường nghiên cứu các công nghệ lõi trong điện toán đám mây, mạng, AI và lượng tử.
Đọc qua, đó chỉ là một bản tin chính sách. Nhưng đặt nó dưới lăng kính của một người đã dành 14 năm quan sát sự chuyển dịch quyền lực trong thế giới phi tập trung, tôi thấy một câu chuyện lớn hơn:
Một siêu cấu trúc tập trung đang được xây dựng, và nó sẽ thay đổi cách chúng ta nghĩ về 'tầng cơ sở' của Web3.
Context: Bức tranh toàn cảnh
Trong thế giới blockchain, chúng ta thường nói về 'tầng 1' (Layer 1) và 'tầng 2' (Layer 2). Nhưng SASAC đang tạo ra một thứ khác: một 'tầng 0' quốc gia. Họ yêu cầu China Telecom xây dựng một mạng lưới điện toán và truyền thông thống nhất trên toàn quốc – một 'mạng lưới sức mạnh tính toán' (computing power network) có khả năng điều phối tài nguyên từ trung tâm dữ liệu đến biên.
Nghe quen không? Đó chính xác là những gì các dự án như Akash Network, Golem hay thậm chí là các giải pháp Layer 2 của Ethereum đang hướng tới: một lớp trừu tượng hóa tài nguyên. Nhưng điểm khác biệt là: ở đây, người điều phối là một tập đoàn nhà nước, không phải một giao thức mã nguồn mở.
Tôi nhớ lại năm 2020, khi tôi tham gia MakerDAO, tôi đã chứng kiến sự tập trung quyền lực ngay cả trong một DAO được cho là phi tập trung. Các đề xuất quản trị thường bị chi phối bởi một nhóm nhỏ nắm giữ MKR. Và bây giờ, nhà nước Trung Quốc đang làm điều tương tự nhưng ở quy mô lục địa.
Core: Phân tích kỹ thuật – Mạng lưới sức mạnh tính toán là gì?
Bài báo gốc đề cập đến 'mạng lưới sức mạnh tính toán quốc gia thống nhất' (全国一体化算力网络). Đây không phải là một thuật ngữ mơ hồ. Về mặt kỹ thuật, nó là một hệ thống phân tán tài nguyên điện toán, nơi các trung tâm dữ liệu, máy chủ biên và thậm chí thiết bị đầu cuối được kết nối qua mạng quang tốc độ cao, và một lớp điều phối trung tâm quyết định tác vụ nào chạy ở đâu.
Hãy tưởng tượng một phiên bản tập trung của Filecoin kết hợp với AWS Lambda. Nhưng thay vì hợp đồng thông minh, nó dùng các chính sách do nhà nước ban hành.
Điều này có điểm chung với blockchain? Có, ở khía cạnh 'trừu tượng hóa tài nguyên'. Nhưng khác biệt cốt lõi nằm ở quyền sở hữu và khả năng kiểm toán.
Trong một mạng lưới phi tập trung, bất kỳ ai cũng có thể kiểm tra trạng thái của tài nguyên thông qua các nút. Trong mạng lưới của China Telecom, nhà điều hành duy nhất là một thực thể có thể thay đổi quy tắc bất cứ lúc nào.
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, tôi từng xem xét kiến trúc của một số dự án 'điện toán biên phi tập trung' và phát hiện ra rằng hầu hết chúng đều có một điểm yếu: lớp điều phối trung tâm. Nếu điểm đó bị kiểm soát, toàn bộ mạng lưới trở nên tập trung. China Telecom đang xây dựng một hệ thống mà lớp điều phối đó được thiết kế để tập trung ngay từ đầu.
Vậy câu hỏi đặt ra cho cộng đồng blockchain: Liệu một 'Layer 2' quốc gia có thể tương tác với các Layer 1 phi tập trung không?
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác – Khi sự tập trung có thể là chất xúc tác
Là một người theo chủ nghĩa phi tập trung, phản ứng đầu tiên của tôi là lo ngại. Nhưng tôi đã học được rằng thị trường đi ngang là thời điểm để suy nghĩ lại.
Có thể sự tập trung hóa này lại là cơ hội cho Web3?
Hãy nhìn vào thực tế: China Telecom có hạ tầng mạng lưới và quan hệ khách hàng doanh nghiệp mà không một dự án blockchain nào có thể cạnh tranh được. Nếu họ xây dựng một nền tảng điện toán 'bán tập trung', nó có thể trở thành cầu nối đưa các doanh nghiệp truyền thống vào hệ sinh thái blockchain. Ví dụ: một doanh nghiệp sử dụng 'mạng lưới sức mạnh tính toán' của China Telecom có thể sau đó dễ dàng chuyển sang sử dụng hợp đồng thông minh để thanh toán tự động, nếu có cầu nối phù hợp.
Đây là điểm mù mà nhiều người trong cộng đồng bỏ qua. Chúng ta thường coi nhà nước là kẻ thù của phi tập trung. Nhưng thực tế, hạ tầng tập trung có thể là 'lớp 0' cho sự chấp nhận hàng loạt. Giống như Internet ban đầu được xây dựng bởi chính phủ và quân đội, nhưng sau đó trở thành nền tảng cho các ứng dụng phi tập trung.
Tuy nhiên, có một cạm bẫy: nếu China Telecom thành công trong việc tạo ra một hệ sinh thái khép kín, nơi mọi dịch vụ đều chạy trên hạ tầng của họ và tuân theo quy tắc của họ, thì không gian cho các giải pháp phi tập trung thực sự sẽ bị thu hẹp.
Takeaway: Cần xây dựng cầu nối, không phải chiến hào
Mỗi NFT là một phiên bản của cộng đồng. Và mỗi hạ tầng là một phiên bản của quyền lực.
Sự can thiệp của SASAC vào China Telecom không phải là một tin xấu cho blockchain. Nó là một lời nhắc nhở rằng cuộc chiến giành quyền kiểm soát hạ tầng số đang diễn ra ở cấp độ quốc gia.
Nếu chúng ta chỉ đứng từ phía 'phi tập trung thuần túy' và chỉ trích, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội hợp tác. Thay vào đó, hãy đặt câu hỏi: Làm thế nào để các giao thức Layer 1 và Layer 2 của chúng ta có thể kết nối với mạng lưới sức mạnh tính toán quốc gia này? Làm thế nào để đảm bảo rằng dữ liệu và giá trị có thể di chuyển tự do giữa hai thế giới?
Tôi từng thiết kế một framework quản trị cho một DAO NFT, nơi chúng tôi phải đối mặt với yêu cầu từ một quỹ đầu tư lớn muốn kiểm soát một phần quyền biểu quyết. Giải pháp là tạo ra một 'cơ chế lai': bỏ phiếu on-chain cho các quyết định thông thường, và một hội đồng off-chain cho các quyết định chiến lược.
Có lẽ, chúng ta cũng cần một 'cơ chế lai' cho hạ tầng: để các mạng lưới tập trung quốc gia và các mạng lưới phi tập trung toàn cầu cùng tồn tại. Không phải code, là cam kết. Và cam kết của chúng ta là giữ cho các cánh cửa mở.