Bạn có biết rằng vụ kiện 36 tỷ USD mà New York vừa đâm đơn chống lại Kalshi – một sàn giao dịch dự đoán được CFTC cấp phép – có thể là mảnh ghép còn thiếu để bạn hiểu vì sao thị trường crypto của chúng ta lại biến động theo từng dòng tweet của các cơ quan quản lý?
Tôi đã dành 20 năm để đọc các bản cáo trạng và hợp đồng thông minh, từ những ngày ICO điên rồ của năm 2017 đến kỷ nguyên ETF được phê duyệt năm 2024. Và tôi có thể nói với bạn: vụ kiện này không thực sự về Kalshi. Nó về cách mà ngành công nghiệp dự đoán – thứ mà bạn đang dùng mỗi ngày trong các quyết định giao dịch của mình – đang bị tái định hình bởi những gã khổng lồ không bao giờ xuất hiện trên sàn giao dịch.
Khi New York tuyên bố Kalshi phải đóng cửa và nộp 36 tỷ USD – gấp ba lần doanh thu từ người New York cộng với 100.000 USD phạt cho mỗi lần vi phạm – tôi biết rằng chúng ta đang chứng kiến một khoảnh khắc hiếm hoi: một con số mang tính tuyên truyền đến mức nó vượt qua mọi logic pháp lý thông thường. Ngay cả khi Kalshi được định giá ở mức hàng trăm triệu USD, con số này có thể nuốt chửng toàn bộ giá trị của công ty. Và điều đó nói lên rất nhiều điều: vụ kiện này không được thiết kế để đòi được tiền. Nó được thiết kế để dạy cho cả ngành một bài học.
Khi một cơ quan quản lý đưa ra một con số phi lý, họ đang gửi một thông điệp không phải đến tòa án, mà đến các nhà đầu tư và đối thủ cạnh tranh tiềm năng.
Hãy nhìn vào vụ kiện năm 2022 của CFTC chống lại Polymarket – họ chỉ phạt 1,4 triệu USD và yêu cầu đóng cửa. Còn New York với Kalshi lại đòi gấp hàng ngàn lần. Sự khác biệt này phản ánh một thực tế: Kalshi không phải là một dự án blockchain ngây thơ. Nó là một công ty được CFTC quản lý, có văn phòng, có luật sư, và nó đã tự hào về việc tuân thủ. Và chính sự tự hào đó đã trở thành gót chân Achilles của nó.
Hãy để tôi đưa bạn vào bên trong kiến trúc của Kalshi mà tôi đã phân tích qua các tài liệu công khai. Kalshi vận hành trên một hệ thống trung tâm: bạn gửi tiền, bạn đặt cược vào một sự kiện nhị phân (ví dụ "Lạm phát tháng 6 có trên 3,2% không?"), và Kalshi là người phán quyết kết quả dựa trên các nguồn dữ liệu do chính họ lựa chọn.
Từ góc độ kỹ thuật, tôi muốn nhấn mạnh rằng Kalshi không phải là một blockchain project. Nó là một sàn giao dịch tài chính truyền thống với một lớp tuân thủ dày đặc. Trong khi Polymarket sử dụng hợp đồng thông minh trên Polygon, với lệnh được khớp trên chuỗi và kết quả được xác định bởi một oracle có thể tranh chấp, Kalshi dựa vào một máy chủ trung tâm. Điều đó có nghĩa là niềm tin của bạn dựa vào một thực thể duy nhất. Bạn không thể kiểm tra mã, bạn không thể tự phán quyết, bạn chỉ có thể tin rằng Kalshi sẽ trả tiền nếu bạn thắng.
Một hệ thống tập trung không xấu vì nó tập trung; nó xấu khi sự tập trung đó không được đền bù bằng một cơ chế minh bạch tương xứng.
Tôi đã audit hàng trăm hợp đồng thông minh trong sự nghiệp của mình, và tôi có thể nói rằng: Kalshi có CFTC, điều đó có nghĩa là họ phải tuân thủ các yêu cầu về báo cáo và tách biệt tài sản khách hàng. Nhưng CFTC không kiểm soát cách họ xác định kết quả của một sự kiện kinh tế. Ai đó tại Kalshi vẫn có thể quyết định "số liệu lạm phát chính thức là 3,4%" và khớp lệnh của bạn. Đó là một điểm mù mà tôi chưa từng thấy được giải quyết trong bất kỳ tài liệu nào của họ.
Bây giờ, tôi muốn bạn tập trung vào dòng tiền. Vì Kalshi không có token, tôi không thể phân tích token economics như một dự án DeFi thông thường. Nhưng tôi có thể phân tích một thứ khác: việc định giá.
Khi một công ty tư nhân được định giá hàng trăm triệu USD, điều đó cho thấy các nhà đầu tư đã đặt cược vào một thị trường dự đoán được quản lý rộng mở. Vụ kiện này phá vỡ câu chuyện đó. Nếu New York thắng, bất kỳ bang nào cũng có thể làm điều tương tự. Bạn không thể xây dựng một mạng lưới quốc gia nếu bạn phải đối mặt với 50 bộ luật khác nhau, mỗi bang có một cách tính phạt khác nhau. Và đó là lý do tại sao tôi tin rằng vụ kiện này có thể thúc đẩy các công ty như Kalshi chuyển hướng sang mô hình B2B: họ sẽ bán công nghệ của mình cho các ngân hàng hoặc các tổ chức tài chính truyền thống, thay vì bán cho người dùng bán lẻ.
Hãy nhìn vào những gì đang xảy ra ở Minnesota. Bang này đã kiện cả Kalshi lẫn Polymarket. Điều đó có nghĩa là các nhà quản lý không phân biệt giữa một công ty có CFTC license và một giao thức phi tập trung. Họ thấy cùng một thứ: một sàn cá cược được phép hoạt động mà không cần giấy phép của bang. Điều này tạo ra một tình thế trớ trêu cho Polymarket. Mặc dù các nhà giao dịch cá nhân có thể đổ xô sang Polymarket khi Kalshi rời khỏi New York, nhưng chính vụ kiện này lại làm tăng rủi ro pháp lý cho Polymarket. Các bang khác có thể học theo New York. Và một nền tảng trên blockchain không thể tránh khỏi các tòa án Hoa Kỳ nếu nó có giao diện người dùng phục vụ khách hàng Mỹ.
Đây là lúc tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác. Hầu hết mọi người sẽ nói rằng vụ kiện Kalshi là một sự đàn áp, một hành động của những kẻ quan liêu muốn kìm hãm đổi mới. Tôi muốn thách thức điều đó.
Vụ kiện này là một dấu hiệu cho thấy thị trường dự đoán đã trưởng thành đến mức các cơ quan quản lý không thể bỏ qua chúng. Khi bạn bị kiện với số tiền 36 tỷ USD, điều đó có nghĩa là bạn đã trở thành một nhân tố có hệ thống. Hãy nhìn vào lịch sử của các sàn giao dịch tài chính: khi Nasdaq hoặc New York Stock Exchange phải đối mặt với các vụ kiện chống độc quyền, đó là dấu hiệu cho thấy chúng đã trở thành hạ tầng quan trọng. Kalshi đang ở trong tình thế tương tự. Nếu họ chỉ là một ý tưởng nhỏ, New York sẽ không tốn thời gian.
Nhưng có một hệ quả mà tôi chưa thấy ai nhắc tới: vụ kiện này có thể khiến các nhà đầu tư tổ chức quay lưng với toàn bộ lĩnh vực dự đoán. Trong quá trình tư vấn cho một quỹ tại Việt Nam vào năm 2024, tôi được hỏi liệu họ có nên tham gia vào thị trường dự đoán qua Polymarket hay không. Tôi đã nói với họ rằng, hãy đợi cho đến khi có một phán quyết rõ ràng về quyền tài phán. Và vụ kiện Kalshi là minh chứng cho lời khuyên đó. Các quỹ đầu tư không thích sự không chắc chắn pháp lý. Nếu Kalshi thua, họ sẽ rút lui. Nếu Kalshi thắng, họ sẽ quay lại với lực lượng mạnh hơn. Nhưng trong lúc này, sự đóng băng đầu tư có thể xảy ra.
Tôi muốn nhìn vào con số 36 tỷ USD một lần nữa. Luật của New York tính tiền phạt 100.000 USD cho mỗi "hành vi vi phạm". Điều đó có nghĩa là để đạt được 36 tỷ USD, tiểu bang này phải tính đến 360.000 hành vi vi phạm riêng biệt. Nếu mỗi lần đặt cược vào một trận đấu là một hành vi vi phạm, thì con số đó có thể không quá phóng đại trong một thị trường lớn. Nhưng nếu mỗi loại hợp đồng, mỗi sự kiện là một hành vi, thì con số này là một sự cường điệu có chủ đích. Các tòa án thường giảm các khoản phạt vượt quá mức hợp lý dựa trên Hiến pháp, vì vậy tôi sẽ theo dõi cách New York xây dựng các cáo buộc cụ thể.
Điều khiến tôi, một người làm options, cảm thấy thú vị là: Kalshi thực chất là một thị trường quyền chọn nhị phân. Nếu bạn mua một hợp đồng "đúng" với giá 50 cent, và sự kiện xảy ra, bạn nhận được 1 USD. Đó chính xác là một quyền chọn nhị phân. Nhưng New York không kiện các sàn quyền chọn như CME hay Nasdaq. Họ kiện Kalshi vì họ nói rằng đó là cá cược thể thao. Và đó là nơi mọi thứ trở nên mơ hồ: đâu là ranh giới giữa một hợp đồng tài chính và một vé cược? Tôi đã dành 15 năm để kiếm sống từ các quyền chọn, và tôi có thể nói với bạn rằng, về mặt toán học, không có sự khác biệt nào. Chỉ có sự khác biệt về nhận thức và quy định.
Vậy điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Tôi không có quả cầu pha lê, nhưng tôi có một phương pháp. Dựa trên những gì tôi thấy trong các vụ kiện tiền điện tử trước đây, tôi sẽ đặt cược rằng Kalshi sẽ không bị phạt toàn bộ 36 tỷ USD. Các tòa án thường sử dụng một bài kiểm tra "tỷ lệ" để đảm bảo rằng các khoản phạt không vi hiến. Nhưng ngay cả khi con số giảm xuống còn vài tỷ, điều đó vẫn sẽ buộc Kalshi phải cơ cấu lại. Và tôi cá rằng Polymarket đang tăng cường các biện pháp địa chặn địa lý. Tất cả những gì bạn cần làm là nhìn vào lịch sử các công ty bị CFTC xử phạt gần đây: họ không chết, họ chỉ trở nên thận trọng hơn.
Nhưng có một câu hỏi mà tôi nghĩ rằng cộng đồng blockchain của chúng ta cần phải tự hỏi: chúng ta có thực sự muốn Kalshi chiến thắng? Nếu Kalshi thắng, điều đó có nghĩa là một công ty tập trung có thể bán các hợp đồng dự đoán với một giấy phép của liên bang. Điều đó có thể tạo ra một tiền lệ: chỉ những người có giấy phép mới được phép dự đoán, còn các giao thức phi tập trung như Polymarket sẽ ngày càng bị đẩy vào vùng tối. Là một người đã từng kiểm tra các hợp đồng thông minh và tin tưởng vào sự minh bạch, tôi cảm thấy khó chịu khi nghĩ rằng tương lai của thị trường dự đoán nằm trong tay một công ty có trụ sở tại Washington DC, với các cổ đông giàu có, thay vì trong các giao thức mở mà ai cũng có thể kiểm tra.
Một phần trong tôi – một phần kỹ sư – hy vọng rằng vụ kiện này sẽ thúc đẩy Polymarket và các dự án tương tự xây dựng các cơ chế tuân thủ tốt hơn ngay trong lớp hợp đồng thông minh. Hãy tưởng tượng một giao thức tự động chặn người dùng từ các khu vực pháp lý bị cấm, dựa trên dữ liệu địa lý được xác thực bằng zero-knowledge proof. Điều đó có thể làm giảm rủi ro pháp lý mà không cần phải hy sinh tính phi tập trung. Nhưng điều đó đòi hỏi sự đầu tư vào nghiên cứu và phát triển mà hầu hết các dự án không có.
Trong quá khứ, khi tôi mất 5.200 USD vì impermanent loss trên Uniswap V2, tôi đã học được rằng đừng bao giờ đưa ra quyết định dựa trên cảm xúc về một cái tên hay một lời hứa hẹn. Vụ kiện Kalshi cũng vậy. Đừng vội ăn mừng khi Kalshi gặp rắc rối, cũng đừng vội bi quan. Hãy theo dõi các tài liệu của tòa án, hãy đọc các phán quyết, và hãy xem cách các công ty phản ứng. Dữ liệu sẽ nói lên sự thật, nhưng bạn phải kiên nhẫn.
Và nếu bạn đang ngồi ở Việt Nam, hãy nhớ rằng các quyết định của tòa án ở New York có thể ảnh hưởng đến giá của bạn nhiều hơn bất kỳ tin tức nào từ Hà Nội. Thị trường dự đoán là một phong vũ biểu của tâm lý toàn cầu. Khi chính phủ Mỹ đàn áp chúng, tất cả chúng ta đều cảm nhận được sự rung chuyển. Nhưng như tôi đã học trong 20 năm qua, mỗi cuộc khủng hoảng đều là một cơ hội để tái cấu trúc danh mục đầu tư.
Hãy nhìn vào các lựa chọn của bạn. Bạn có thể mua một hợp đồng bảo vệ trên Polymarket – họ vẫn có các thị trường về việc Kalshi có thắng kiện hay không. Điều đó có vẻ siêu thực, nhưng nó nhấn mạnh một sự thật: các thị trường dự đoán không chỉ là nơi để đặt cược vào kết quả bóng đá; chúng là một cách để phản ánh niềm tin của con người về chính tương lai của ngành công nghiệp này. Và khi một vụ kiện 36 tỷ USD xuất hiện, niềm tin đó đang bị xáo trộn.
Có một điều cuối cùng. Tôi đã từng nói với các sinh viên của mình trong các buổi livestream rằng: "Thị trường luôn nói sự thật, nhưng không phải theo cách bạn muốn nghe." Vụ kiện Kalshi nói với chúng ta rằng thị trường dự đoán vẫn chưa được chấp nhận như một loại tài sản tài chính chính thống. Nó vẫn bị coi là cờ bạc trong mắt các nhà lập pháp. Và đó là lý do tại sao bạn cần phải quản lý rủi ro của mình một cách tỉnh táo, không chỉ về tài chính mà còn về địa lý và pháp lý.
Điều gì sẽ xảy ra nếu Kalshi thắng? Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu điều đó mở đường cho một ETF thị trường dự đoán trong vòng 10 năm tới. Điều gì sẽ xảy ra nếu Kalshi thua? Chúng ta sẽ thấy một thế hệ các công ty dự đoán mới được xây dựng trên blockchain, có khả năng tuân thủ ngay từ đầu, với các oracle phi tập trung và các cơ chế giải quyết tranh chấp được thiết kế để giảm thiểu sự can thiệp của chính phủ. Cả hai kịch bản đều thú vị. Nhưng chỉ một trong số đó sẽ đưa chúng ta đến một hệ thống mà bạn có thể tự kiểm tra mọi thứ.
Tôi sẽ để lại cho bạn một câu hỏi, và nó không có câu trả lời đúng hay sai: liệu sự minh bạch của blockchain có đủ để bảo vệ chúng ta khỏi những vụ kiện mà con số bồi thường được tính theo cách mà không ai biết chính xác nó đến từ đâu? Tôi nghĩ rằng câu trả lời nằm trong chính cách chúng ta xây dựng cộng đồng của mình. Hãy tiếp tục viết, tiếp tục audit, tiếp tục nói về những sai lầm của mình, như tôi từng làm trong nhóm Telegram với 300 thành viên. Và khi vụ kiện này có phán quyết, chúng ta sẽ không ngạc nhiên. Bởi vì chúng ta đã theo dõi từng dữ liệu, từng đồng đô la, và từng dòng mã.