1178 tỷ won. Đó là số tiền SK Hynix dự kiến chi cho vốn đầu tư (Capex) trong năm tài chính này. Một con số kỷ lục. Tin tức này đang được các nhà đầu tư bán lẻ và quỹ đầu tư mạo hiểm hô hào như một tín hiệu tăng giá mạnh mẽ cho toàn bộ thị trường AI và cả tiền điện tử nữa. Nhưng tôi, với tư cách là một nhà phân tích giám sát thị trường 24/7, thấy có điều gì đó không ổn.
Mối quan tâm của tôi không đến từ bản thân con số đầu tư, mà đến từ cách thị trường đang diễn giải nó. Mọi người đang nhìn vào tổng công suất danh nghĩa (nominal capacity). Họ thấy các nhà máy mới được xây dựng. Họ thấy chính phủ Hàn Quốc đặt mục tiêu 'nhân đôi công suất vào năm 2030'. Họ kết luận rằng nguồn cung bộ nhớ (memory) sẽ tăng vọt, giá thành sẽ giảm, và mọi thứ sẽ diễn ra thuận lợi cho việc mở rộng quy mô. Đây là một sai lầm mà tôi đã chứng kiến nhiều lần trong suốt 17 năm quan sát ngành của mình, từ những ngày đầu phân tích hợp đồng thông minh ICO cho đến các cuộc khủng hoảng DeFi năm 2020.
Báo cáo gần đây của Bank of America (BofA) thực sự đã chỉ ra một điểm mù quan trọng: tỷ lệ mở rộng công suất thực tế hàng năm (actual annual capacity expansion rate) của các ông lớn Hàn Quốc, bao gồm cả Samsung và SK Hynix, có thể thấp hơn 10%. Con số này thấp hơn rất nhiều so với mức tăng trưởng gộp mà mọi người đang kỳ vọng. Tại sao lại như vậy? Bởi vì thị trường đang quên mất một nguyên tắc cơ bản trong sản xuất chất bán dẫn: việc nâng cấp công nghệ tự nó đã là một sự 'phá hủy mang tính xây dựng' đối với công suất cũ.
Hãy tưởng tượng một nhà máy sản xuất wafer DRAM. Để chuyển đổi từ tiến trình 1α (alpha) nm sang 1β (beta) nm tiên tiến hơn, bạn không thể chỉ cần 'thêm vài cỗ máy'. Bạn phải dừng toàn bộ dây chuyền, thay thế các thiết bị cốt lõi như máy khắc EUV, điều chỉnh lại toàn bộ quy trình quang khắc, và sau đó dành 6-12 tháng để chạy thử nghiệm và tối ưu hóa tỷ lệ đạt yêu cầu (yield). Trong suốt thời gian đó, công suất đầu ra không tăng lên; nó giảm xuống. Đây là một 'khoản lỗ công suất' (capacity loss) vô hình nhưng rất thực tế. Tôi đã thấy điều này xảy ra liên tục. Nó giống như việc nâng cấp một con đường cao tốc hai làn xe lên bốn làn: trong thời gian thi công, giao thông không chỉ không thông thoáng hơn mà còn bị tắc nghẽn nghiêm trọng hơn.
BofA còn chỉ ra một yếu tố nữa: việc đóng cửa các nhà máy cũ kém hiệu quả. Samsung và SK Hynix đang trong quá trình loại bỏ dần các dây chuyền sản xuất chip NAND và DRAM thế hệ cũ. Những nhà máy này chiếm một phần đáng kể trong tổng công suất danh nghĩa. Khi chúng bị đóng cửa, tổng công suất danh nghĩa giảm xuống. Cộng với sự mất mát từ quá trình nâng cấp, 'công suất thực tế có thể sử dụng' (net effective capacity) – thước đo mà bất kỳ nhà phân tích kỹ thuật nào cũng cần theo dõi – tăng trưởng rất chậm, nếu có.
Tuy nhiên, tôi cho rằng ngay cả báo cáo của BofA cũng có một điểm mù riêng. Nó có thể đã đánh giá thấp sự thay đổi mang tính cấu trúc trong danh mục sản phẩm. Khi nói 'công suất nhân đôi', là nhân đôi cái gì? Nếu là tổng số wafer (tấm bán dẫn) đầu ra, thì mục tiêu đó rất khó khăn. Nhưng nếu là 'bit output' (tổng dung lượng bộ nhớ) hoặc giá trị sản lượng, thì câu chuyện hoàn toàn khác. Sự bất thường không bao giờ xuất hiện ngẫu nhiên.
Hãy nhìn vào HBM (High Bandwidth Memory). Một tấm wafer sản xuất HBM3E tạo ra doanh thu và lợi nhuận gấp nhiều lần so với một tấm wafer sản xuất DDR4 thông thường. SK Hynix gần như đã bán hết toàn bộ công suất HBM cho đến năm 2025. Họ đang dành phần lớn công suất sản xuất tinh vi nhất của mình cho HBM, thay vì DRAM truyền thống. Điều này có nghĩa là, ngay cả khi tổng số wafer (tấm bán dẫn) tăng trưởng dưới 10% hàng năm, tổng doanh thu và lợi nhuận của họ có thể tăng trưởng với tốc độ hai con số, nhờ vào sự dịch chuyển cơ cấu sản phẩm lên phân khúc cao cấp hơn. Đây là một 'lợi thế đòn bẩy' (leverage) ít người để ý đến. Mỗi giao dịch đều ẩn giấu một câu chuyện pháp lý. Mỗi kế hoạch mở rộng cũng ẩn giấu một câu chuyện về sự thay đổi giá trị.
Vậy điểm mấu chốt cho chúng ta là gì? Đối với thị trường tiền điện tử, đặc biệt là các dự án Layer 2 và DeFi phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng phần cứng, sự hiểu lầm về 'công suất' này có thể dẫn đến những quyết định sai lầm. Nếu bạn đang đầu tư vào các dự án dựa trên giả định rằng chi phí bộ nhớ sẽ giảm mạnh nhờ công suất nhân đôi, bạn có thể sẽ thất vọng. Chi phí có thể giảm, nhưng không phải vì lý do đó. Sự thắt chặt nguồn cung thực tế, đặc biệt là cho các sản phẩm cao cấp như HBM, sẽ tiếp tục hỗ trợ giá.